Deel 1: Waarom krijgen we het koud?

In de bergen heb je te maken met veel soorten weertypen. Juist in bergen worden alle weer-elementen uitvergroot en leren we omgaan met de ruige kant van moedernatuur. Hierbij is kleding essentieel om ons te beschermen. Wil jij je zo ideaal mogelijk beschermen? Dat wil zeggen dat je het niet te warm of te koud krijgt en tegelijkertijd zo lichtgewicht mogelijk op stap bent.. Dan is het belangrijk om te begrijpen waarom we überhaupt afkoelen in de bergen. Hieronder wordt uitgelegd op welke verschillende manieren we allemaal kunnen afkoelen en hoe we ons beschermen tegen elke vorm van afkoeling.

Geleiding (conductie):
De meest voor de hand liggende manier om af te koelen is door in contact te komen met iets dat kouder is dan ons zelf. Dit kan de lucht zijn, of de ondergrond waar we op lopen. Maar denk ook aan de rots, sneeuw en ijs waar we op klimmen of soms zelfs slapen. Verder kan er gedacht worden aan de vele vormen van neerslag, met in het bijzonder regen. Water, lucht of vaste ondergrond.. aan de één verliezen we makkelijker onze lichaamswarmte dan de ander (door een verschil in geleidingscoëfficiënten). Niet voor niets koelen we sneller af wanneer we onszelf onderdompelen in water van 10°C, dan wanneer we zonder kleding in open lucht van 10°C staan.

In de bergen kunnen we dus altijd afkoelen door geleiding, maar er zijn een aantal situaties waarbij deze vorm van afkoeling extra snel gaat. Wat dacht je van koude voeten wanneer je door de sneeuw aan het banjeren ben? Of de koude vingers wanneer je voor zonsopgang die kleine greepjes moet vastpakken? Zeer bekend voor iedereen is de kou de we voelen nadat onze kleding volledig nat is geworden door zweet of regen. Het is daarom erg belangrijk dat bergsporters hun best doen om kleding droog te houden. Daarnaast is het ook niet voor niets dat we slaapmatjes gebruiken om ons te beschermen tegen de koude ondergrond.. Of wat dacht je van warme sokken en schoenen?

Belangrijke kleding om afkoeling door geleiding te remmen: sokken, schoenen, isolatie lagen, ademende kleding en waterdichte buitenlaag.

Convectie:
De meest bekende vorm van afkoeling door convectie, kennen we in de vorm van stromende lucht, oftewel wind. Door luchtstroming wordt de warme lucht om eens heen weg getransporteerd en maakt het plaats voor een nieuwe dosis koude lucht. Daarmee is het ook begrijpelijk dat we bij matig koude temperaturen en veel wind nog steeds flink kunnen afkoelen! Bekijk onderstaande tabel om inzicht te krijgen in wat voor invloed wind heeft op de gevoelstemperatuur, onderkoeling en bevriezingsverschijnselen:

Wind Chill Factor

Ook stromend water kan een belangrijk vorm van afkoeling zijn. Hiermee krijg je bijvoorbeeld mee te maken, wanneer je zweet vrij over je lichaam laat lopen, doorweekte kleding, smeltende watervallen en spindrifts.

Belangrijke kleding om afkoeling door convectie te remmen: Basislaag en windlaag (shell)

Verdamping:
Het menselijk lichaam voorkomt oververhitting door water af te staan via onze poriën. We kennen dit mechanisme ook wel als ‘zweten’. Zweet helpt ons voornamelijk afkoelen door een proces genaamd verdamping, waarbij de zweetdruppeltjes worden omgezet in waterdamp. Deze omzetting tot waterdamp neemt de warmte van ons lichaam weg.
Alhoewel zweten een noodzakelijk proces is om oververhitting te voorkomen, kan het in bergen al snel zorgen voor te veel afkoeling, doordat zweet (maar ook neerslag!) gemakkelijk zorgt voor natte kleding. Natte kleding geeft dus dubbel problemen, namelijk afkoeling door verdamping en geleiding. Natte kleding in combinatie met veel wind en geen bescherming er tegen, is een recept voor onderkoeling. Wind zal hierbij niet alleen zorgen voor afkoeling door convectie, maar versneld ook het verdampingsproces. Het versnellen van het verdampingsproces door wind, ontstaat door een constante aanvoer van relatief droge lucht.

Belangrijke kleding om afkoeling door verdamping te remmen: Vocht-afdrijvende basislaag

Straling:
Iedereen kent het effect van zonnestraling. Niet voor niets is het kouder in de schaduw. Ook het menselijk lichaam is een bron die warmte uitstraalt. Wanneer we actief zijn en ons metabolisme opgang komt, creëren we ook meer warmte, die we kwijt raken in de vorm van warmtestraling. Op verschillende plekken van ons lichaam raken we deze vorm van warmte meer of minder snel kwijt. Berucht zijn de plekken in buurt van onze vitale organen. Ook raken we een boel van onze warmte kwijt via het hoofd. Het vasthouden van deze warmte-straling met behulp van kleding kan ons erg helpen om warm te blijven

Belangrijke kleding om afkoeling door straling te remmen: Middenlaag en Balaclava/muts/capuchon

Adem halen:
Bij het inademen nemen we koude lucht op, die we in ons lichaam opwarmen en vervolgens weer als warme lucht uitademen. Alhoewel bergsporters deze vorm van afkoeling nog wel eens kunnen vergeten, zorgt het ademhalingssysteem op deze manier voor afkoeling van ons lichaam (denk aan hijgende honden). Om afkoeling door ademhaling af te remmen kan een kledingstuk voor de mond en/of neus helpen.

Belangrijke kleding om afkoeling door ademen te remmen: Balaclava of gezichtsmasker die over je mond komt of een col/buf.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

*

This blog is kept spam free by WP-SpamFree.