Abseilen met ‘Rap Line’

In dit artikel zal aan de hand van praktische voorbeelden een (lichtgewicht) alternatief beschreven worden voor het meenemen van een dubbeltouw. Voor het alternatief moet een nieuwe abseiltechniek geleerd worden, die later in dit stuk uitvoerig behandeld wordt. Bij toepassingen van deze ‘gevorderden technieken’, is het belangrijk om bewust te zijn van de potentiële extra risico’s die erbij komen kijken. Negeren van deze risico’s kan leiden tot ongevallen of zelfs de dood. Het gebruik van de beschreven technieken is op eigen verantwoordelijkheid. 

Bij alpien rotsklimmen gebruiken we vaak een dubbeltouw en bij klassiek alpinisme veelal een stevig enkeltouw. Logische keuze natuurlijk: Bij de meeste alpiene rotstouren zit je voornamelijk in moeilijk terrein, waarbij je klimt met ‘lang-touw-techniek’ en de tocht veelal eindigt met veel lange abseils. Aan de andere kant van het spectrum hebben we klassiek alpinisme. Hierbij wordt er veel gewisseld van touwtechniek gewisseld en eindigt de tocht hooguit met enkele korte abseil. Maar wat nou als deze disciplines samen komen in één tocht? Nu is de vraag, wat voor touw zou jij meenemen op zo’n tocht? Vaak voelen de meeste mensen zich gedwongen dan een dubbeltouw mee te nemen. Maar is er dan nog een andere optie? Jazeker! Het antwoord is het meenemen van een ‘rap line’.

Abseil met rap line 3 copy

Hier is goed te zien hoeveel kleiner een ‘rap line’ is dan een dubbeltouw

Wat is een ‘rap line’?
Eerst een klein beetje achtergrondkennis: een ‘rap line’ is een dun statisch touw van vijf tot en met zeven millimeter. Het wordt gebruikt om de tweede streng van een dubbeltouw te vervangen bij het abseilen. Met de beperkt diameter heeft de ‘rap line’ vaak een gewicht van minder dan één kilo. Hierdoor is het al snel een anderhalf kilo lichter dan een streng van een dubbeltouw. ‘rap lines’ kunnen gemaakt zijn van standaard nylon, dat wij ook kennen van onze prusiktouwtjes. Dan hebben we ook nog ‘rap lines’ die gemaakt zijn van supervezels op basis van aramide (kevlar) of polyetheen (dyneema/spectra). De lengte van een ‘rap line’ moet net iets meer zijn (vijf meter) dan je klimtouw, aangezien het niet mee rekt zoals een dynamisch klimtouw.

De ‘rap line’ is over het algemeen te dun om over ab te seilen. In een normale abseil set-up zal het touw bij de abseilapparaat te weinig wrijving geven. Ook zal de back-up prusik niet goed happen op de dunne ‘rap line’. Hierdoor kan een groot probleem ontstaan wanneer we de ‘rap line’ op standaard wijze combineren met een dikker klimtouw. Nader toegelicht, bij het abseilen over een dunne ‘rap line’ en een dikker touw, zal de ‘rap line’ sneller door je abseilapparaat willen schieten dan het dikkere touw. In het geval dat de knoop waarmee de twee touwen aan elkaar vastzitten niet blokkeert bij de standplaats, kunnen de gevolgen logischerwijze fataal zijn.

Abseil met rap line 1 [klein]

Dit is de meest simpele methode voor veilig gebruik van een ‘rap line’

De introductie van een nieuwe abseiltechniek:
Bij goed gebruik van de ‘rap line’ willen we voorkomen dat de knoop, waarmee de twee touwen aan elkaar zijn verbonden, door de standplaats kan schieten. Om het doorschieten van de knoop te voorkomen kan een constructie gebouwd worden, die te zien is in de afbeelding. Je ziet twee touwen die aan elkaar zijn bevestigd door de lusjes van twee teruggestoken achtknopen aan elkaar te verbinden. Vervolgens is er een schroefkarabiner geplaatst tussen het bovenste lusje van de teruggestoken acht en dezelfde touwstreng aan weerszijde van de standplaats. In deze constructie voorkomt de karabiner het doorschieten van de knoop.
Bij het afdalen wordt vervolgens alleen geabseild over het klimtouw. Hierdoor heeft de ‘rap line’ als enige functie het doortrekken van het touw door de standplaats. Bij het doortrekken van de touwen zal de ‘rap line’ automatisch de karabiner omlaag trekken. Belangrijk is wel om de ‘rap line’ te bevestigen aan de laatste persoon die abseilt. Hiermee voorkom je dat de ‘rap line’ onbereikbaar is, doordat bijvoorbeeld standplaatsen zich niet recht onder elkaar bevinden of de wind het touw weg blaast.

Mogelijk kan het doortrekken nog iets versoepeld worden met de nieuwe abseiltechniek, door de constructie te bouwen die te zien is in de afbeelding hieronder. Je ziet dat er nog een extra knoop is gelegd. Dit voorkomt dat het dikke klimtouw in een hoek wordt getrokken bij het doortrekken van de touwen. Ook is er in deze constructie geen lusje aanwezig die in de standplaats terecht kan komen.

Deze methode kan het doortrekken versoepelen

Deze methode kan het doortrekken versoepelen

Aandachtpunten bij gebruik en keuze van een ‘rap line’:
Bij het gebruiken van deze abseiltechnieken zijn er een aantal aandachtspunten waarmee rekening gehouden moet worden. Allereerst is het belangrijk om te beseffen dat de techniek niet goed werkt bij standplaatsen die bezitten over een relatief groot bevestigingspunt (bijvoorbeeld een snapper). De kans is hierbij erg groot dat de knoop door de standplaats schiet, waardoor bij het doortrekken van de touwen de knoop vast komt te zitten in de standplaats. Om problemen hiermee te voorkomen kan er een mailon rapide meegenomen, worden of een stukje ‘opoffer touw’, waarmee het al aanwezige abseilpunt vervangen kan worden. Een andere optie is om de achtknoop, waaraan de karabiner wordt bevestigd, te vervangen door een hele mastworp. De hele mastworp zal hierbij weliswaar gedeeltelijk door het abseilpunt heen komen, maar is in tegenstelling tot de achtknoop wel terug te trekken. De karabiner voorkomt het volledig doorschieten van het touw (meer hierover is te vinden via het volgende forum: Klik hier).
Een tweede aandachtspunt is de keuze van de diameter van de ‘rap line’. Een vijf millimeter touw is wellicht aan te raden om gewicht te besparen, maar zal ook veel sneller in de knoop raken dan dikkere touwen. Je zal zelf een goede balans moeten vinden tussen gewicht en hanteerbaarheid.

Een laatste aandachtpunt is de materiaalkeuze van de ‘rap line’. Over het algemeen is de ‘rap line’ een statisch touw en kan bij voorbaat niet gebruikt worden voor het houden van klimvallen. Het meest bekende materiaal waarmee statische touwen worden gemaakt is nylon/perlon. Een ‘rap line’ van dit type materiaal is daarom niets anders dan een oversized stuk prusik touw van idealiter 55 meter. Rap lines van Nylon/perlon hebben een paar grote voordelen ten opzichte van supervezels:

  • Touw van nylon/perlon zijn erg duurzaam. Het frequent buigen (door knopen) van touw gemaakt van supervezels geeft drastische verlaging van zijn sterkte. Meer informatie hierover kan je vinden in dit artikel.
  • De sterkte van nylon gaat weinig achteruit door knopen (achtknoop geeft slechts 8% reductie).
  • Nylon/perlon is het goedkoopste statische touw verkrijgbaar (ongeveer €1,-/meter, afhankelijk van de touwdiameter). Door de geringe prijs zal je er ook sneller stukken touw van afsnijden in het geval standplaatsen verbeterd moeten worden.

Daarnaast hebben ‘rap lines’ van supervezels (aramide en polyetheen) ook een aantal voordelen:

  • Het touw is een stuk stijver, waardoor het touw minder snel in de knoop zal raken.
  • Een nieuw niet geknoopt touw van supervezels, is een stuk sterker dan nylon. Echter, door knopen en herhaaldelijk gebruik kunnen sommige supervezels zwakker worden dan nylon!

Tot slot is het goed om te noemen dat Edelrid ook een ‘rap line’ maakt die tijdens het abseilen gedraagt als een statisch touw, maar bij een klimval als dynamisch touw. De dynamische eigenschappen krijg je wanneer door piekbelasting de statische coating scheurt. Dit touw kan dus ook gebruikt worden om in noodgevallen mee te klimmen. Helaas is dit touw wel relatief zwaar.

Kan je ook abseilen over een ‘rap line’?:
Zoals eerder vermeld geeft abseilen van een ‘rap line’ in een standaard set-up problemen. Toch hoor je vaak van klimmers die een route ‘free solo’ doen en een ‘rap line’ mee nemen om over ab te seilen. Ook zijn er ‘trekkers’ die een ‘rap line’ mee nemen voor onverwachte abseils. Abseilen over een ‘rap line’ is mogelijk, maar vraagt wel om een abseil set-up die meer wrijving biedt. Om deze extra wrijving te krijgen zijn er verschillende mogelijkheden.

Allereerst kan je ervoor kiezen om je zekeraparaat en prusiktouw te vervangen voor een micro-zekerapparaat en een 5 mm prusiktouw (sterkte van ongeveer 6 kN of 600 kg bij statische belasting). Micro-zekerapparaten worden gemaakt door Edelrid. Dit apparaat geeft voldoende wrijving bij touwen tot en met een diameter van 6,9 mm. Ook zou het voldoende wrijving moeten geven bij stijve (supervezels) ‘rap lines’ van 6,0 mm. Het prusiktouw wordt idealiter met een extra slag om het abseiltouw geplaatst. Eventueel kan een back-up weggelaten worden, wanneer het micro-zekerapparaat wordt gebruikt in locking mode (zie volgende link voor een instructie video: https://www.youtube.com/watch?v=FpQocYmjyD0 ).

Daarnaast zijn er verschillende technieken om de wrijving te vergroten bij (micro)zekerapparaten. De meeste eenvoudige techniek gaat als volgt: normaal gesproken zit slechts één karabiner verbonden aan gelijktijdig je touw en zekerapparaat. Wanneer je twee of nog meer karabiners verbindt aan het touw en het zekerappraat, zal het touw in een grotere bocht/hoek door je zekerapparaat lopen en wordt de opening van het zekerapparaat relatief kleiner. Het gevolg is het ontstaan van meer wrijving. Uiteraard moeten hier twee gelijkvormige karabiners voor gebruikt worden. Voor een voorbeeld zie: http://www.canyoneeringusa.com/techtips/wp-content/uploads/2013/03/atc20.jpg . Een andere manier om de wrijving te vergroten, is het zorgen voor een extra omlooppunt bij je abseil set-up. Wil je weten hoe dit werkt? Ga naar de volgende link: http://blog.alpineinstitute.com/2010/07/rappelling-on-skinny-ropes.html . Uiteraard kunnen beide technieken ook gecombineerd worden.

Tot slot kan er ook voor gekozen worden om zonder zekerapparaat over dun touw ab te seilen. Hiervoor kan je een halve mastworp gebruiken, met enkele aanpassingen die meer wrijving geven. Voor informatie over de ‘super munter hitch’ zie: http://www.animatedknots.com/imagesprelim/super_munter.jpg . Nog een oplossing kan gevonden worden via: http://www.animatedknots.com/images/munter_for_small_rope.jpg

Belangrijk is om abseilen over een ‘rap line’ (met alle bovengenoemde ideeën) eerst uit te testen in een veilige omgeving, zodat je zeker weet dat er voldoende wrijving op treedt in jouw specifieke geval.

Risico’s aan het gebruik van een ‘rap line’:Abseil over rap line copy
Door verkeerd of ongepast gebruik van een ‘rap line’ hebben in de Verenigde Staten’ al meerdere dodelijke ongevallen plaatsgevonden. Overweeg jij om de techniek ooit toe te passen? Zorg dan dat je de risico’s kent. Één van de belangrijkste gevaren is dat men de techniek niet goed toepast. De belangrijkste reden hiervoor is onvoldoende opbouw van routine in het toepassen van de techniek. Vaak is deze routine er wel bij de standaard wijze van abseilen, waardoor we hier goed op terug kunnen vallen wanneer we moe zijn. Wie kent dat niet? Je hebt al een hele tocht achter de rug, je bent moe en je concentratie is minder. Weet je zeker dat je de techniek goed genoeg kent, om het ook in deze situatie correct uit te voeren?

Een ander belangrijke risico aan het gebruik van een ‘rap line’ is het ontbreken van een reserve klimtouw. Dit brengt verschillende problemen met zich mee. Allereerst, een belangrijk voordeel van een dubbeltouw is dat er altijd voldoende klimtouw over is, om het probleem op te lossen van een touw die klem zit tijdens het doortrekken. Dit is niet het geval bij een statische ‘rap line’! Voorklimmen met een dun statisch touw staat namelijk grotendeels gelijk aan soleren. Wel is er een mogelijke oplossing voor dit probleem, door juist ab te seilen over de ‘rap line’ in plaats van het klimtouw. Wel vraagt dit om een kleine aanpassing van de abseilmethode. De reden hiervoor is dat de knoop van een ‘rap line’ te makkelijk door het abseilpunt heen schiet, waardoor het touw vast komt te zitten (tenzij het een relatief dikke ‘rap line is in combinatie met een klein abseilpunt). Een overzicht van hoe deze techniek werkt is te zien in de afbeelding. Je ziet in de afbeelding dat de karabiner niet alleen is bevestigd in het lusje die uit de achtknoop komt, maar ook is bevestigd aan de bovenkant van de achtknoop zelf. Voor de rest werkt de methode hetzelfde. Wanneer deze techniek gepland toegepast wordt, is het verstandig gebruik te maken van een ‘rapline’ van tenminste 6,9 mm in geval van nylon/perlon en 6,0 mm in het geval van aramide. Gebruik hierbij ook een micro-zekerapparaat en een 4 mm back-up prusik en test in een veilige omgeving of je hiermee gecontroleerd kan abseilen.

Een tweede probleem bij het ontbreken van een reserve touw, ontstaat wanneer het klimtouw beschadigd raakt. Oorzaken zoals touwen die over scherpe randen snijden tijdens een val of vallende stenen kunnen al snel een touw onbruikbaar maken. Dit is geen sprookje, maar een reëel probleem in alpien terrein! Een gedeeltelijke oplossing hiervoor is om de ‘rap line’ te combineren met een dikker enkeltouw.

Bij wat voor tochten is een ‘rap line’ handig?:
Allereerst is goed om te noemen bij welke tochten de ‘rap line’ NIET geschikt is. De abseiltechniek met ‘rap line’ is trager en complexer dan ‘normaal’ abseilen. Daarom is het onverstandig een ‘rap line’ toe te passen bij tochten waarin veelvuldig lange abseils (meer dan 25 meter) gemaakt moeten worden. Ook is een ‘rap line’ ongeschikt voor tochten, waarbij voornamelijk aan lang touw geklommen wordt. Uitzondering op deze regel zijn tochten van een relatief zéér hoog technisch niveau, waardoor de ‘rap line’ ook gebruikt wordt als ‘haul line’ en/of ‘tag line’. Voorbeelden van dit soort tochten zijn artificiële beklimmingen of zware vrijbeklimmingen: Divine Providence op de Mt. Blanc, Fishroute op de Marmolada, Direttissima’s op de Eiger en nog veel meer… In dit geval wordt de rap/haul/tag line al snel een 8 mm statisch of dynamisch touw.

Tochten waar ‘rap lines’ echt goed tot hun recht komen zijn (grote) wandbeklimmingen waarin veel van touwtechniek wordt gewisseld en het touw vaak verkort wordt. Deze beklimmingen vragen sterk om enkeltouw (vanwege hanteerbaarheid), maar ook om een (nood)abseiltouw voor het geval er teruggetrokken moet worden uit de route, of er enkele lange abseils zijn tijdens de abstieg. Goede voorbeeld hiervoor zijn de zuidwand van Barre des Ecrins, noordwestwand van Dome de Neige des Ecrins, normaal route van de La Meije, Heckmair op de Eiger, noordoostpijler van les Bans en nog veel meer…

3 Comments

  1. Hoi Sytse,

    Duidelijk verhaal, thanks! Ik heb een kleine aanmerking bij een van de punten die je noemt. Dyneema heeft weliswaar een zeer lage smelttemperatuur, maar ook een erg lage wrijvingscoefficient. Daardoor levert touw-op-touw-wrijving weinig warmte op, dus Dyneema kan hier vrij goed tegen. Op een kaderdag is dit een keer gedemonstreerd, een nylon slinge smelt sneller door een Dyneema. Of dit ook geldt voor Kevlar weet ik niet.

  2. goed verhaal, alleen de links naar animatedknots.com werken (bij mij) niet.

  3. Dank voor de opmerkingen. @Thomas: Ik heb besloten het stuk over smeltgedrag er uit te halen. Naar mijn mening is dit niet de belangrijkste overweging bij het kiezen van het touwmateriaal. @Bert: Dat is vreemd, bij mij werken ze namelijk wel goed. Ik zou niet zo makkelijke weten wat er bij jou fout gaat.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

*

This blog is kept spam free by WP-SpamFree.